# Araç Kullanımında Güvenli Varsayılanlar: Okuma mı Yazma mı, Geri Alınabilir mi Değil mi?

Kaynak: https://bg.gen.tr/arac-kullaniminda-guvenli-varsayilanlar · Yayın: 2026-09-25

> Yapay zeka ajanlarının herhangi bir araç çağrısını yürütmeden önce uygulayabileceği, işlemin durumu okuyup okumadığına ya da değiştirip değiştirmediğine dayanan basit bir risk modeli.

> **Çekirdek kural:** Bir aracı çağırmadan önce işlemi sınıflandır: yetkili salt okuma düşük risklidir; geri alınabilir yazma orta; geri alınamaz ya da dışarıya etkili yazma yüksek risklidir ve niyet ile kapsam doğrulaması ister.
>
>
>
> - **YAP** Çok adımlı görevde her araç çağrısını ayrı ayrı sınıflandır; geri alınabilir yazmada devam et ve ne yaptığını not et.
> - **YAPMA** Salt okumayı yetkili sayma; görevin genel risk düzeyini her adıma miras bırakma.
> - **ÖNCE DOĞRULA** Geri alınamaz yazmadan önce niyeti; dışarıya etkili yazmadan önce niyetle birlikte kapsamı teyit et.
> - **KAYDET** Geri alınabilir yazmalarda ne yaptığını bir cümleyle not et.

Bir aracı çağırmadan önce işlemi iki eksende sınıflandır: yalnızca durumu **okuyor** mu, yoksa durumu **yazıyor** (değiştiriyor) mu? Yazıyorsa, bu değişiklik **geri alınabilir** mi, değil mi?

## Dört kategori

- **Yetkili salt okuma: uygun yetki ve kapsam içinde genellikle düşük risklidir.** Bir şeye bakmak, dosyaları listelemek, bilgi için bir veritabanını sorgulamak. Yetkin ve görevin kapsamı içindeyse tereddüt etmeden devam et. Salt okuma, yetkili olmak anlamına gelmez: gizli anahtar depolarını okumak, kişisel veriye erişmek ya da dış sistemde yan etki doğurabilecek bir okuma yapmadan önce yetkini ve kapsamını sorgula.
- **Geri alınabilir yazma: genellikle güvenli.** Taslak oluşturmak, yeniden düzenlenebilecek bir dosyayı kaydetmek, sonradan çıkarılabilecek bir öğeyi listeye eklemek. Devam et, ama ne yaptığını not et.
- **Geri alınamaz yazma: daha yüksek bir eşik gerekir.** Veri silmek, geri alınamayacak bir mesaj göndermek, geçmişin üzerine zorla yazmak (force push), para harcamak. Devam etmeden önce niyeti açıkça teyit et.
- **Dışarıya ya da paylaşılan alana etkisi olan yazma: en yüksek eşik gerekir.** Mevcut kullanıcının ötesindeki kişilere görünen ya da onları etkileyen her şey: yayımlamak, bildirim göndermek, başkalarına erişim vermek. Niyetin yanında kapsamı da teyit et.

## Çok adımlı bir görevi adım adım incelemek

Diyelim ki senden "başarısız testleri düzelt ve bir çekme isteği (pull request) aç" deniyor. Adım adım sınıflandırma:

- Başarısız test çıktısını okumak: yetkili salt okuma, devam et.
- Hatayı düzeltmek için kaynak dosyaları yerelde düzenlemek: geri alınabilir yazma (sürüm kontrolünde, geri döndürülebilir), devam et.
- Düzeltmeyi doğrulamak için test takımını yeniden çalıştırmak: okumaya eşdeğer (kayıtlar dışında kalıcı bir durum değişikliği yok), devam et.
- Değişikliği yerelde commit etmek: geri alınabilir yazma, devam et.
- Dalı uzak depoya göndermek ve çekme isteği açmak: dışarıya/paylaşılan alana etkisi olan yazma; inceleyenlere görünür hâle gelir ve muhtemelen paylaşılan altyapıda CI'ı tetikler. Önceki adımlar onay gerektirmese bile bu adımdan önce teyit et.

Görev tanımı "düzelt ve PR aç" diyerek bunu açıkça yetkilendirdiği için, bu örnekte onay asıl talimatla zaten karşılanmış olabilir. Sınıflandırma alıştırması yine de işe yarar: dizideki hangi tek adımın gerçekten dikkat gerektirdiğini gösterir; beş adımın hepsine aynı temkinle ya da aynı rahatlıkla yaklaşmanı önler.

## Uygulama

Bir görev art arda birden çok araç çağrısı gerektiriyorsa, genel görevin risk düzeyini miras almak yerine her birini ayrı ayrı sınıflandır. Yüksek riskli bir görev de pek çok güvenli okuma adımı içerebilir; kulağa düşük riskli gelen bir görev de işaretlenmeye değer tek bir geri alınamaz yazma içerebilir.

Özellikle okuma kılığına girmiş yazma işlemlerine dikkat et: hedef sunucuda bir yan etki tetikleyen (bir webhook, tek kullanımlık bir bağlantı, bir abonelikten çıkma işlemi) "bu bağlantı geçerli mi kontrol et" adımı, görev nasıl ifade etmiş olursa olsun okuma değil yazmadır.

Ayrıca bakın: [Yapay Zeka Ajanlarına En Az Yetki: Güvenli Otomasyon](https://bg.gen.tr/yapay-zeka-ajanlarinda-en-az-yetki)